حسابداری پیمانکاری چیست؟

تیم محتوای فراپیام
زمان مطالعه : 12دقیقه دیدگاهها

حسابداری پیمانکاری

علم حسابداری در زمان‌های گذشته و در آغاز گستردگی صنعت، صرفاً به محاسبه دخل و خرج و بررسی شرایط طلبکاری و بدهکاری محدود می‌شد. با گذشت زمان، پیچیدگی‌های بسیاری متوجه صنعت و تجارت شده است که نهایتاً منجر به این نیاز شده است که برای هر بخشی از فعالیت‌های تجاری، تخصصی خاص از زیر شاخه‌های علم حسابداری استفاده شود.

حسابداری پیمانکاری، از آن دسته علومی است که با توجه به شرایط تجاری این روزها، بخش بزرگی از نیازهای مالی شرکت‌ها را حل می‌کند. به همین دلیل در این مقاله از فراپیام به بحث قراردادهای پیمانکاری و نحوه حسابداری آن‌ها خواهیم پرداخت.

اصطلاحات اولیه در بحث پیمانکاری

برای آن که بتوانیم وارد بحث حسابداری پیمانکاری شویم، باید در ابتدا درمورد این که اصلاً پیمانکاری به چه فعالیت‌هایی گفته می‌شود بپردازیم.

  • پیمان

به اسناد و مدارکی که برای انجام کار یا ارائه خدمات بین دو طرف معامله مبادله می‌شود، پیمان می‌گویند.

  • کار

مجموعه فعالیت‌ها و خدماتی که برای شروع، انجام و به پایان رساندم موضوع پیمان انجام می‌شود، کار گفته می‌شود.

اجزای اساسی پیمان چیست؟

گفتیم که پیمان یک سند است، بنابراین مانند هر سند دیگری، باید حاوی اطلاعات مختلف باشد. اطلاعاتی که در پیمان بیان می‌شوند، شامل سه بخش موافقت نامه، شرایط عمومی و شرایط خصوصی هستند.

  1. موافقت نامه

در موافقت نامه، باید مشخصات اصلی قرارداد، مشخصات دو طرف که پیمانکار و کارفرما هستند، حق الزحمه‌ای که از طرف کارفرما به پیمانکار پرداخت می‌شود، تعهداتی که دو طرف نسبت به یکدیگر دارند، موضوع پیمان و مدت زمانی که برای به اتمام رساندن کار لازم است ذکر شوند.

  1. شرایط عمومی

این شرایط از طرف قانون گذاران مشخص شده است و شامل مواردی می‌شود که فارغ از ماهیت و نوع موضوع پیمان باید برای تمام انواع فعالیت‌های پیمانکاری اجرا شود.

  1. شرایط خصوصی

این شرایط بسته به ماهیت موضوع پیمان مشخص می‌شود و نباید به هیچ عنوان، موردی از شرایط عمومی را نقض کنند.

کارفرما

کارفرما شخصی حقوقی است، که موضوع پیمانی دارد و می‌خواهد آن را به غیر بسپارد. کارفرما ممکن است شخصاً با پیمانکار وارد مذاکره شود یا ممکن است نماینده او این کار را انجام دهد. نماینده قانونی کارفرما، در حکم کارفرما شناخته می‌شود.

پیمانکار

پیمانکار طرف قرارداد کارفرما است. شخصی که ممکن است خود مسئولیت کار را بر عهده بگیرد یا این که بخشی از کار را به دلیل بالا رفتن سرعت و دقت، به پیمانکار فرعی که با نام پیمانکار دسته دوم یا جزء نیز شناخته می‌شود بسپارد.


همچنین بخوانید : تفاوت شخص حقیقی و حقوقی


قرارداد

زمانی که کارفرما و پیمانکار به توافق رسیدند، باید با یکدیگر قرارداد ببندند. در این قرارداد باید موارد زیر ذکر شوند. نکته‌ای که در خصوص این موارد وجود دارد، این است که باید به صورت ریز، جزئی و به تفصیل بیان شوند.

  • مدت پیمان
  • تغییر مقادیر کار و کارهای جدید
  • مبلغ پیمان
  • موضوع پیمان
  • مشخصات طرفین قرارداد

پیمانکاری

به کارهایی که بتوان آن‌ها را به افراد حقیقی یا حقوقی واگذار کرد و بر اساس میزان و واحد کار یا بر اساس برآورد هزینه مشخص شوند، پیمانکاری گفته می‌شود. فعالیت‌های احداث، ساخت، تنظیمات، امور اداری، باربری و ترابری و غیره در این دسته قرار می‌گیرند.

برای مثال، اگر اداره‌ای برای کارکنان خود سرویس ایاب و ذهاب لازم داشته باشد، معمولاً خود اقدام به راه‌اندازی این بخش و استخدام راننده نمی‌کند، بلکه از یک شرکت ترابری می‌خواهد تا به عنوان پیمانکار، این فعالیت را بر عهده بگیرد.

بعضاً گفته می‌شود، چنانچه فعالیتی برون سپاری شده بیش از یک سال به طول بیانجامد در دسته فعالیت‌های پیمانکاری قرار می‌گیرد، با این حال این مورد به تنهایی ملاک نیست و قراردادهای پیمانکاری کوتاه مدت ۳ تا ۶ ماهه نیز وجود دارند.

مراحل اجرای طرح‌های پیمانکاری

برای هر طرح پیمانکاری باید سه مرحله طی شود.

  1. مطالعه مقدماتی طرح

در این مرحله کارفرما از کمک یک مهندس مشاور استفاده می‌کند تا ابعاد پروژه و نقشه‌ها و طرح‌های اولیه را بررسی کرده و قابلیت اجرایی بودن آن را بررسی کند. در این مورد هنوز حسابداری پیمانکاری شکل نمی‌گیرد و این مهندس مشاور است که مبلغی برای فعالیت خود دریافت می‌کند. درواقع در دفتر حسابداری پیمانکار چیزی ثبت نمی‌شود.

بنابراین اجاره کننده مرحله اول مهندس مشاور است و نوع پیمان از نوع مقطوع می‌باشد. ارتباط بین کارفرما و مهندس مشاور بر پایه اعتماد است، با این وجود کارفرما در هر قسط پرداخت می‌تواند ۱۰ تا ۲۰ درصد به عنوان وجه تضمین نزد خود نگه دارد تا در صورت وجود ایراد، پیش از پرداخت کامل، مهندس مشاور آن را رفع کند.

  1. مطالعه تفصیلی طرح

در این مرحله نیز مانند مرحله اول، فاز حسابداری پیمانکاری آغاز نمی‌شود. مهندس مشاور در این مرحله شروع به تکمیل اطلاعات با دید جزئی می‌کند.

در پایان این مرحله تمام ابهامات درمورد پروژه باید پوشش داده شود و مواردی مانند جزء به جزء مبلغ پیمان، موضوع پیمان با تمام جزئیات، نحوه تهیه مصالح و ابزار و هر مورد موجود دیگری از جمله مواردی هستند که باید در یک سند جمع‌آوری شوند. نهایتاً دفتر کارفرما باید این سند را بررسی کرده و تأیید کند. بحث پرداخت‌ها و وجه تضمین مانند مرحله اول است.

  1. اجرای طرح

در مرحله آخر باید طرح اجرا شده و در نهایت به بهره برداری برسد. به این منظور باید مراحل زیر طی شوند.

  • ارجاع کار به پیمانکار
  • انعقاد قرارداد پیمانکار
  • عملیات اجرایی
  • تنظیم و پرداخت صورت وضعیت‌ها
  • تحویل موقت
  • تحویل قطعی
  • ارجاع کار به پیمانکار

برای آن که این مفهوم را به خوبی متوجه شویم، باید با دو تعریف زیر آشنا شویم.

  • مناقصه: به فرآیند خرید کالا یا انجام خدمات به پایین‌ترین قیمتی که شرکت‌کنندگان پیشنهاد می‌دهند، مناقصه گفته می‌شود.
  • مزایده: به فرآیند فروش کالا یا خدمات به بهترین و بالاترین قیمت پیشنهادی، مزایده گفته می‌شود.

کارفرما باید موضوع پیمان را در شرایطی به پیمانکار واگذار کند، که نیاز به پرداخت کمترین هزینه باشد. بنابراین پیمانکارها در مناقصه انتخاب می‌شوند. برای ارجاع کار به پیمانکار، لازم است مراحل زیر طی شوند.

  • توزیع اسناد و مدارک مناقصه
  • شرکت در مناقصه و مبادله ضمانت نامه شرکت در مناقصه
  • انتخاب پیمانکار از طرف کمیسیون مناقصه

دعوت از پیمانکار، که خود به یکی از سه روش، مناقصه عمومی، مناقصه خصوصی و ترک مناقصه انجام می‌شود. این مرحله زمانی آغاز می‌شود که مرحله مطالعات تفصیلی کامل شده باشد و ابهامی برای کارفرما باقی نمانده باشد.

انواع مناقصه

حسابداری

پیش از آن که وارد معرفی انواع مناقصه شوم، خوب است بدانید که انتخاب پیمانکار در دفتر حسابداری آن ثبت نمی‌شود و همچنان جزئی از حسابداری مرحله مطالعاتی است.

  1. مناقصه عمومی

در این روش یک آگهی مبنی بر نیاز کارفرما به پیمانکار در یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار، منتشر می‌شود و به این ترتیب فراخوانی عمومی در اختیار تمام پیمانکاران قرار می‌گیرد.

  1. مناقصه خصوصی

در این روش، از برخی پیمانکاران دعوت به عمل می‌آید تا رد مناقصه شرکت کنند. نحوه انتخاب پیمانکاران به این صورت است که کارفرما با توجه به ماهیت کار، شرکت‌هایی را انتخاب می‌کند که از لحاظ تخصص، توانایی فنی و ظرفیت واحدها، توانایی انجام پروژه را داشته باشند.

  1. ترک مناقصه

در این روش، مناقصه برگذار نمی‌شود و مستقیماً از شرکت پیمانکاری مورد نظر، دعوت به همکاری می‌شود. البته این روش روند دشواری دارد، چرا که کارفرما باید با استفاده از یک گزارش توجیهی، نیاز خود به همکاری با شرکت مورد نظر را شرح دهد و این گزارش باید به تأیید وزیر و معاون‌های او برسد.


همچنین بخوانید : حسابداری شرکت ها


حسابداری پیمانکاری

حال که وارد فاز اصلی کار شدیم، باید برای انجام امور مالی، که در بحث پیمانکاری از اجزای بسیاری تشکیل شده است، چاره‌ای اندیشید. چاره رفع مشکلات و رسیدگی به این کار، در دست حسابداری پیمانکاری است.

واضح است که هر فعالیت صنعتی و تجاری در هر ابعادی نیاز به حسابداری دارد و فعالیت‌های پیمانکاری نیز از این قاعده مستثنی نیستند. بنابراین آن چه مسلم شد، این است که در دو مرحله اول اجرای طرح‌های پیمانکاری، کارفرما بدهکار است و باید هزینه‌ها را متقبل شود و هنوز در دفتر پیمانکار حسابی ثبت نشده است.

هزینه‌های ضمانت نامه

زمانی که پیمانکار، اسناد و مدارک مناقصه را مطالعه کرد و به این نتیجه رسید که می‌خواهد در مناقصه شرکت کند، باید برآورد خود از هزینه را انجام داده و موارد زیر را اعلام کند.

  • ضمانت نامه شرکت در مناقصه به میزان ۵ درصد مبلغ پایه پیمان
  • وثیقه‌ای که بانک به میزان ۱۲۰ درصد مبلغ ضمانت نامه برای صدور آن نزد خود نگه می‌دارد
  • سپرده نقدی شرکت در مناقصه به میزان ۱۰ درصد ضمانت نامه

ضمانت نامه مهم‌ترین سندی است که در بحث پیمانکاری با آن روبرو هستیم و این بخش سهم بزرگی در حسابداری پیمانکاری دارد. در بحث حسابداری به این بخش حساب انتظامی و طرف حساب انتظامی گفته می‌شود که همین ۵ درصد و ۱۲۰ درصدی که پیش‌تر معرفی کردیم را شامل می‌شود.

هزینه‌های مصرفی

هر هزینه‌ای که مربوط به تهیه ابزار و مصالح، دستمزد کارگران و به طور کلی هر هزینه‌ای مستقیماً مربوط به انجام کار می‌شود، در این دسته قرار می‌گیرد.

فرآیند انتخاب پیمانکار

مالی

ممکن است تصور کنید وقتی پیمانکار انتخاب شد دیگر وارد فاز اجرا می‌شویم و بحثی در این میان باقی نمی‌ماند. اما همانطور که گفتیم رسیدگی به امور مالی پیمانکاری بسیار پیچیده است و هنوز باید به افرادی که انتخاب نشده‌اند و کسانی که با وجود انتخاب شدن حاضر به پذیرش مسئولیت خود نیستند رسیدگی کرد. بنابراین پس از اتمام انتخاب پیمانکار سه حالت رخ می‌دهد.

  1. پیمانکار برنده مناقصه نباشد

در این صورت، مخارج به عنوان هزینه‌های دوره شناسایی شده و ضمانت نامه نیز آزاد می‌شود.

  1. پیمانکار برنده شده است و باید قرارداد بسته شود

در این صورت هزینه به شرکت پیمانکار پرداخت شده و او شروع به اجرای پیمان می‌کند. کارفرما هزینه مطالعات را می‌پردازد و دارایی در جریان ساخت قرار می‌گیرد.

  1. پیمانکار برنده شده است ولی حاضر به بستن قرارداد نیست

در این صورت مخارج به عنوان زیان دوره شناخته می‌شود و ضمانت نامه به نفع کارفرما ضبط می‌شود.

مبلغ پایه پیمان چگونه تعیین می‌شود؟

زمانی که مهندس مشاور در حال انجام مطالعات روی میزان کار پروژه و جزئیات مربوط به آن است، باید بتواند هزینه پایه را برآورد کند، تا پیمانکار بر اساس آن تصمیم بگیرد که آیا توانایی شرکت در مناقصه را دارد یا خیر. به این منظور باید برای بهای هر واحد کار، به سراغ لیستی برود که هر ساله توسط سازمان برنامه و بودجه تنظیم می‌شود و قیمت تمام فعالیت‌های پیمانکاری در ان ذکر شده است.

برای مثال اگر فعالیت مربوط به آسفالت کردن یک جاده باشد، مهندس مشاور باید نرخ خاکبرداری و آسفالت هر متر جاده را از این لیست استخراج کرده و در مسافت کل ضرب کند تا به قیمت پایه برسد.

در این لیست تمام جزئیات قیمتی فعالیت‌هایی که پیمانکاران از نقطه شروع تا پایان کار خود به آن نیاز دارند بیان شده است. این لیست سالانه به مجریان طرح‌ها و شرکت‌های مختلف ابلاغ می‌شود و همگی موظف هستند دقیقاً بر طبق مبالغ اعلامی آن برآورد هزینه کنند.

تعهدات پیمانکار

  • در ابتدا پیمانکار باید اسناد و مدارک را به خوبی مطالعه کند و از مفاد و موارد آن به خوبی مطلع باشد.
  • سپس باید بسته به برآوردی که از میزان کار دارد، به تعداد کافی کارگر و متخصص استخدام کند و همچنین میزان دستمزد آن-ها را به درستی تعیین کند. در پروژه‌هایی که نیاز به مواد و مصالح است، پیمانکار باید تمام احتیاجات پروژه را به درستی بر طرف کند.
  • مورد بسیار مهمی که وجود دارد، این است که کارفرما باید بر اساس قانون کار و قوانین بیمه تأمین اجتماعی تمام موارد را رعایت کرده و تعهدات خود را که قانون به انجام آن دستور داده است، به جا آورد.

تعهدات کارفرما

  • کارفرما باید تمام زمین‌هایی که برای انجام پروژه لازم است را در زمان معین و به رایگان در اختیار پیمانکار قرار دهد.
  • برای آن که پیمانکار بتواند نیاز پروژه را به موقع بر طرف کرده و مراحل ابتدایی کار را مدیریت کند، کارفرما باید پیش پرداختی را به او بپردازد. پیش پرداختی که کارفرما موظف به پرداخت است در چند قسط و متناسب با درصد پیشرفت کار پرداخت می‌شود. بنابراین کارفرما نباید تمام مبلغ قرارداد را به یک باره به پیمانکار پرداخت کند و این پرداخت‌ها در طی چندین قسط صورت می‌گیرند. پرداخت این قسط‌ها وابسته به درصد تجهیز کارگاه و میزان پیشرفت پروژه است.
  • کارفرما باید درمورد صورت‌های وضعیت نهایت دقت را به عمل آورد و در زمان درست صورت‌ها را بررسی کرده و بر اساس نرخ‌های موجود پرداختی خود را به جای آورد.

سخن پایانی

حسابداری علمی است که از جزئیات بسیاری برخوردار است و نمی‌توان به سادگی از کنار آن گذشت. یکی از انواع بسیار پرکاربرد و مهم حسابداری، حسابداری پیمانکاری است. انجام امور مالی پیمانکاری به دقت و اشراف به قسمت‌های مختلفی از نظام مالی نیاز دارد. برای انجام این کار جدای از اموری که مستقیماً به پیمانکاری مربوط می‌شوند، حسابدار باید درمورد بیمه، نظام بانکی و غیره نیز اطلاعات کافی داشته باشد.

این موضوع از توضیحاتی که در این مقاله دادیم کاملاً مشخص است، که حسابداری پیمانکاری کاری بسیار پیچیده است و به دلیل زوایا مختلفی که دارد نیاز به تیمی مجرب از حسابداران است.

بیشتر بخوانید :


 

نویسنده: تیم محتوای فراپیام

								
برچسب ها :
guest
0 دیدگاه ها
Inline Feedbacks
مشاهده همه دیدگاه ها
مطالب مرتبط
فراپیام
دانلود کاتالوگ دمو